Rodzinny portret miasta
Jubileusz sześćsetlecia Zwolenia (1425-2025) stanowi doskonałą okazję nie tylko do przypomnienia początków miasta i jego najdawniejszych ram prawno-administracyjnych – przywileju lokacyjnego i kolejnych nadań królewskich organizujących życie mieszczan. To także, a może przede wszystkim, zachęta by spojrzeć na minione 600 lat z perspektywy samych mieszkańców. Ludzi, którzy od 25 pokoleń zapisują karty dziejów swojej małej ojczyzny.
Wystawa ukazuje wielowiekową, bogatą historię Zwolenia w formie portretu zbiorowego jego mieszkańców – jako sumę przeżyć, dokonań i śladów jednostek składających się na lokalną społeczność.
Zniszczenie kluczowych źródeł historycznych, zwłaszcza staropolskich ksiąg radzieckich i ławniczych oraz dziewiętnastowiecznego archiwum gminnego, utrudnia, a w wielu aspektach uniemożliwia badanie przeszłości Zwolenia i jego mieszkańców. Szczęśliwie dla nas zawieruchę dziejową przetrwały – niemal w komplecie – miejscowe metryki parafialne i akta stanu cywilnego, pozwalające na ustalenie podstawowych faktów z życia jednostek i rekonstrukcję ciągów genealogicznych, sięgających połowy XVII w.
Ze względu na ograniczenia bazy źródłowej, wystawa w niewielkim stopniu porusza kwestię mniejszości narodowych i etnicznych, w tym licznej i znaczącej społeczności żydowskiej, które na przestrzeni dziejów współtworzyły historię Zwolenia, ale których losy – brutalnie przerwane w okresie II wojny światowej – rekonstruować można i to w ograniczonym zakresie głównie dla XIX w.
Chcąc ukazać ciągłość i trwanie zwoleńskiej społeczności, nicią przewodnią wystawy uczyniliśmy genealogie dwóch rodzin – Musielewiczów i Kwapisiewiczów – zamieszkujących w mieście nieprzerwanie co najmniej od początków XVII w. Ze względu na ich aktywność na przestrzeni tych kilku wieków stanowią oni doskonałe odbicie losów miasta (przez udział – choćby z racji przynależności do miejskiej elity władzy – w najważniejszych wydarzeniach swoich czasów). Z uwagi zaś na znaczne rozrodzenie, każdy z żyjących dziś mieszkańców Zwolenia powinien bez trudu odnaleźć swoje nazwisko na ich drzewie genealogicznym.
Na przykładzie Musielewiczów i Kwapisiewiczów wystawa prezentuje główne pola funkcjonowania dawnego Zwolenia i jego mieszkańców w sferze prywatnej i publicznej, na szczeblu lokalnym, regionalnym i ogólnopaństwowym, stając się symbolicznym odbiciem kilkunastu pokoleń Zwoleniaków żyjących w XVII-XX w. Ze względów prawnych nie wykraczamy w przypadku osób nie pełniących funkcji publicznych poza rok 1945.
